Çevre duyarlılığı, işletmelerin çevre ile etkileşimleri, çevre konularında yapılacak iyileştirmelerin verimlilik ve karlılığa olan etkileri gibi konular “Döngüsel Ekonomi ve İş Modeli” kavramının gelişmesini sağlamıştır.

Üretim için hammadde kullanımından atık oluşumuna kadar olan süreçte sürekliliği ve çevrenin korunmasını odak noktasına alan bir ekonomi ve iş modelidir. Geleneksel veya lineer olarak bilinen ekonomi modeli ile kıyaslandığında “Al-Yap-At” yerine “Azalt-Yeniden Kullan-Geri Dönüştür” prensiplerini benimsemektedir. Bu tür geliştirilen iş modelleri şirketlerdeki yeni yatırımları gerektirebilecek ve iş akışlarını değiştirecektir. Bu modellerin başarısını görebilmek ve yaygınlaşmasını sağlamak için etkilerini takip etmek ve ölçmek, üretim ve finansal sonuçlara etkilerini izlemek gerekecektir.

İşletmeler ve muhasebe departmanları geleneksel olarak sadece ekonomik sonuçlara odaklanmaktadır. İşletme faaliyetlerinin çevresel ve sosyal etkilerinin belirlenmesi, işletmelerin çevresel ve sosyal performansları ile ekonomik performansı arasındaki dengenin/entegrasyonun sağlanmasına yönelik talepler geleneksel yöntemlerle sağlanamamaktadır. Sürdürülebilirlikle ilgili olarak, yapısal eksikliklerin ve sınırlılıkların (ekonomik faaliyetlere odaklanma, sadece parasal ve nicel ölçümler) ortadan kaldırılması gerekmektedir. Sürdürülebilirlik uygulamalarında bir organizasyonun sosyal, çevresel ve ekonomik konulardaki bilgi paylaşımının sistematik olarak geliştirilmesi, izlenmesi ve analiz edilmesi için yüksek kaliteli bilgi yaratmayı amaçlayan yeni bir bilgi yönetimi ve muhasebe yöntem ve sistemleri uygulamaya geçirilmek zorundadır. Parasal birimlerle birlikte fiziksel birimlerle de takip, izleme, kayıt ve raporlama yapılması gerekli olmaktadır.

Döngüsel ekonomi ve iş modellerinin başarısını görebilmek ve yaygınlaşmasını sağlamak için etkilerini takip etmek ve ölçmek, üretim ve finansal sonuçlara etkilerini izlemek gerekecektir. Günümüzde ERP sistemlerinin yapısı, üretim sonucu olarak sera gazı emisyonları (karbon salınımı), oluşturulan atık miktarları, su tüketimi, enerji tüketimi vb. sürdürülebilirlik yönetimine dair bilgilerin edinilebilmesine imkân vermektedir. Yapay zekâ tabanlı teknolojiler, Robotik Süreç Otomasyonu (RPA) ve akıllı otomasyon araçları süreçleri sadeleştirerek veri temini konusunda insan hatasını da azaltarak detaylı ve doğru veri temini sağlamaktadır.

Diğer taraftan, bu dönüşüm operasyonel verimliliği artırırken daha tutarlı ve ölçeklenebilir iş süreçlerinin oluşmasına olanak tanımaktadır. Üretim sahalarında, makine öğrenmesi algoritmaları verilerdeki kalıpları analiz ederek verimsizlikleri tespit edip iyileştirme önerileri sunmaktadır. Döngüsel ekonomi kavramı içinde de bahsedebileceğimiz ilave katkılar oluşmaktadır.

Yapay zekâ organizasyonel bu yapıları daha da dönüştürmeye devam edecek; otomasyon, iş birliği, kişiselleştirme ve etik uygulamaları yönlendirecektir. Bu eğilimleri proaktif olarak benimseyen kuruluşlar, yapay zekânın potansiyelinden daha fazla yararlanarak rekabet avantajlarını sürdürebilecektir.

Döngüsel ekonomi ve yapay zekâ birlikteliğini hedefleyen şirketler, organizasyonel yapılarını gözden geçirmek, mevcut çalışanları dönüştürerek yeni duruma uyum sağlamaları için bir eğitim programı uygulamalıdırlar ya da yeni süreçlere uyumlu personel alımı yapmalıdırlar. Bütün bu süreç donanım, personel ve yönetsel yetkinlikler olarak kurgulanmalıdır. Yeni yatırımların ölçek, teknolojik yenilik, donanım, kapasite, otomasyon özellikleri dikkate alınarak bütçeleme çalışmaları, geri dönüş hesaplamaları ve çeşitli analizleri yapılmalıdır.

DR. H.MURAT ÇEKİCİ